Lato to sezon na borówki! Te kuliste, czarne jagody są chyba najpopularniejszym owocem, jaki możemy znaleźć w lesie. Smakują doskonale, mogą być dodatkiem do deserów, farszem do pierogów lub surowcem na przetwory. Warto się nimi zajadać nie tylko z powodu ich walorów smakowych, ale też dlatego że mają szereg właściwości leczniczych. Dlatego zapraszamy do bliższego zapoznania się z borówką czarną – warto!

Borówka czarna (fot. M. Draganik)

Borówka czarna(Vaccinium myrtillus L.)

Rodzina: wrzosowate – Ericaceae

Nazwy ludowe i zwyczajowe

Borówka czernica, czernica, czarna jagoda, jagodzina, borowina.

Opis

Nazwa łacińska wywodzi się od łacińskiego sło­wa vaccae – jagoda, myrtillus dodano do nazwy w XVI wieku ze względu na podobieństwo jagód i liści do mirtu.

Jest to krzewinka, chamefit tworząca kępy i zwarte łany, o łodygach kanciastych, sztyw­nych, zielonych lub czerwonawych, gęsto rozga­łęzionych, osiągająca wysokość 15-60 cm. Wykształca drobne liście, naprzemianległe, jajowate o brzegach drobno piłkowanych, żywo zielone, opadające jesienią. Kwiaty wyrastające pojedynczo z kątów liści są drobne, dzbanuszkowate, koloru zielonkawego lub różowego. Kwitnie w kwietniu lub maju, najobficiej w wieku 5-8 lat. Pojedyncze osobniki żyją nawet do 30 lat. Owocem jest soczysta jagoda o ciemnogranatowej skórce z wosko­wym nalotem. Pierwsze jagody dojrzewają w czerwcu.

Gatunek podobny

Borówka bagienna (pijanica) – Vaccinium uliginosum L.

Występowanie

Występuje prawie w całej Europie (na południu kontynen­tu tylko w górach), północnej Azji oraz zachodniej części Ameryki Północnej. Rośnie na ubogich i kwaśnych glebach piaszczystych, ale dość wilgotnych. Dobrze znosi pół­cień. Najlepiej rozwija się w borach sosnowych, sosnowo świerkowych i mieszanych. W czasie ostrych zim młode pędy borówki czarnej często wymarzają, a późne przymroz­ki znacznie ograniczają jej owocowanie.

Pozyskiwanie surowca

Surowcem zielarskim jest owoc i liście. Owoce należy zbierać ręcznie do lekkich płaskich koszyków. Nie powinno zbierać się borówek specjalnymi grzebieniami, co jest często praktykowane, bo krzewinki są kaleczone i niszczone. Zaraz po zbiorze owoce należy suszyć w suszarni, począt­kowo w temperaturze 30oC, stopniowo podwyższając ją do 60oC, natomiast unikać suszenia na słońcu. Wysuszone owoce powinny zachować czarną barwę, nie mogą być przypalone, ani zbrylone. Liście należy zbierać pod koniec owocowania borówki, osmykując je z obficie ulistnionych gałązek w taki sposób, aby z roślin nie zerwać wszystkich liści. Można je suszyć w warunkach naturalnych, w cien­kiej warstwie, w miejscach zadaszonych i przewiewnych. Po wysuszeniu powinny być zielone, nie pokruszone i bez domieszki innych części rośliny. 1 kg suszu uzyskuje się z 4 kg świeżych liści i 7,5 kg świeżych owoców.

Skład chemiczny

Owoce: witaminy C, A, D z grupy B i rutyna (witamina P), pektyny, garbniki, karotenoidy, flawonoidy, barwniki anto-cyjanowe na czele z myrtylliną, arbutyna, kwasy organiczne, sole mineralne żelaza, manganu, potasu, litu i molibdenu.

Liście: chlorofil, karotenoidy, flawonoidy, triterpeny, garb­niki, kwasy organiczne, arbutyna, inozyt (substancja regu­lująca poziom cukru we krwi), sole mineralne, zwłaszcza manganu.

Zastosowanie

Owoce: świeże działają rozwalniająco na przewód pokar­mowy. Napary i wyciągi z suszonych jagód są skutecznym środkiem przeciwbiegunkowym, przeciwbakteryjnym, stosowane również w zatruciach pokarmowych, działają przeciwzapalnie i przeciwkrwotocznie oraz mają wpływ na ostrość widzenia, zwłaszcza o zmierzchu. Odtruwają or­ganizm z metali ciężkich np. rtęci. Zapobiegają szybkiemu zmęczeniu oczu podczas pracy przy komputerze, pieczeniu i uszkodzeniu siatkówki przez szkodliwe działanie promie­niowania UV.

Liście: mają działanie łagodnie zapierające i przeciwbakteryjne, obniżają poziom cukru we krwi, są moczopędne oraz pomocne w leczeniu nieżytów górnych dróg oddecho­wych.

Owoce borówki czarnej znajdują też zastosowanie w gospo­darstwie domowym do wyrobu soków, dżemów i kompo­tów. Surowe i mrożone z cukrem stanowią doskonały farsz do pierogów, naleśników i lodów. W przemyśle spożyw­czym służą do podbarwiania win i do wyrobu czerwonego barwnika spożywczego. Niegdyś owoce i liście stosowane były do farbowania wełny, bawełny, jedwabiu i papieru na czerwono lub fioletowo.

Przepisy

Odwar

3 łyżki suszonych jagód zalać 1/2l wody, ogrzewać do zago­towania, a następnie gotować 10 min., pić 1/2filiżanki 2-3 razy dziennie. Lek przeciwbiegunkowy dla dzieci.

Nalewka

2-3 garście świe­żych zmiażdżonych owoców zalać w szczelnym słoiku 1 1/2szklanki czystej, moc­nej wódki. Nalewkę można stosować przez kilka lat. Jedną łyżeczkę nalewki po rozcieńczeniu w niewielkiej ilości przegotowanej wody pić 3 razy dziennie przy zatruciach pokarmowych.

Informacje przygotowane przez zespół pracowników URz w ramach projektu „Traditional and wild” realizowanego przez Stowarzyszenie Pro Carpathia w Rzeszowie, współfinansowanego ze środków EFRR.

O autorze
Forum Kwiatowe

Forum Kwiatowe

Dostarczamy treści dla florystów, właścicieli kwiaciarń i freelancerów. Masz coś do powiedzenia o florystyce i chcesz się tym podzielić z innymi miłośnikami kwiatów? Dowiedz się jak dołączyć do grona autorów. O autorach forumkwiatowe.pl

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o